STBIO MEDIAST BIO, INC.STBIO MEDIA, INC.
DE MAN · ROGOSA · SHARPE

อาหารเลี้ยงเชื้อ MRS: MRS Broth และ MRS Agar

อาหารเลี้ยงเชื้อ MRS เป็นอาหารเลี้ยงเชื้อมาตรฐานที่ใช้กันมากที่สุดสำหรับเลี้ยงแบคทีเรียกรดแลคติก (lactic acid bacteria, LAB) ชื่อ MRS มาจาก de Man, Rogosa และ Sharpe ซึ่งตีพิมพ์สูตรนี้ในปี ค.ศ. 1960 ชนิดเหลวเรียกว่า MRS broth ใช้ฟื้นเชื้อและเลี้ยงหัวเชื้อ ส่วนชนิดแข็งที่เติมวุ้นเรียกว่า MRS agar ใช้ตรวจนับจำนวนและแยกโคโลนีเดี่ยว

แบคทีเรียกรดแลคติกต้องการสารอาหารมาก อาหารเลี้ยงเชื้อทั่วไปจึงเลี้ยงได้ไม่ดี สูตร MRS นอกจากเปปโตน สารสกัดจากเนื้อ (meat extract) ยีสต์สกัด (yeast extract) และกลูโคสแล้ว ยังมี Tween 80 แมงกานีส และแมกนีเซียม ซึ่งเป็นสิ่งที่เชื้อกลุ่ม lactobacilli ต้องใช้ในการเจริญ ส่วนโซเดียมอะซิเตตและแอมโมเนียมซิเตรตช่วยกดจุลินทรีย์อื่นได้ส่วนหนึ่ง แบคทีเรียกรดแลคติกจึงเจริญขึ้นมาได้ง่ายกว่า

STBIO ผลิตอาหารเลี้ยงเชื้อ MRS ชนิดผงห้ารายการที่โรงงานของบริษัทเองในไต้หวัน ได้แก่ ชนิดเหลวและชนิดวุ้นเกรดทั่วไป ชนิดเหลวและชนิดวุ้นเกรดอาหารที่ได้รับการรับรองฮาลาล และสูตรไม่มีกลูโคสสำหรับผู้ที่ต้องการเติมแหล่งคาร์บอนเอง มีขนาดบรรจุ 500 g, 5 kg และ 25 kg และแนบ COA ไปกับทุกรุ่นการผลิต (lot)

มีทั้งเกรดทั่วไปและเกรดอาหารที่ได้รับการรับรองฮาลาล ครบทั้งชนิดเหลวและชนิดวุ้นผลิตที่โรงงานของบริษัทเองในไต้หวัน ซึ่งได้รับการรับรอง ISO 22000แนบ COA ทุก lot และมี TDS กับ SDS ให้ขนาดบรรจุตั้งแต่ 500 g สำหรับห้องปฏิบัติการ จนถึง 25 kg สำหรับงานผลิตขอตัวอย่างไปทดสอบกับสายพันธุ์ของคุณเองก่อนได้

ผลิตภัณฑ์ MRS ทั้งห้ารายการ

ผลิตภัณฑ์รูปแบบปริมาณต่อลิตรpH สุดท้ายเกรดและการรับรองควรเลือกเมื่อใด
REF. 21031
Lactobacilli MRS Broth
อาหารเหลวดูเอกสารข้อกำหนดดูเอกสารข้อกำหนดเกรดทั่วไปงานประจำวันในห้องปฏิบัติการ ได้แก่ ฟื้นเชื้อ เพิ่มจำนวนเชื้อ และเลี้ยงเชื้อก่อนเก็บรักษาดูผลิตภัณฑ์
REF. 21168H
Lactobacilli MRS Broth Food Grade
อาหารเหลว55.15 g6.0 ± 0.5เกรดอาหารISO 22000Halalเลี้ยงหัวเชื้อและขยายหัวเชื้อสำหรับอาหารและผลิตภัณฑ์โพรไบโอติก หรือเมื่อลูกค้าต้องการเอกสารฮาลาลดูผลิตภัณฑ์
REF. 19426
Lactobacilli MRS Agar
วุ้น (อาหารแข็ง)70.15 gดูเอกสารข้อกำหนดเกรดทั่วไปตรวจนับแบคทีเรียกรดแลคติก นับจำนวนโคโลนีบนจาน และแยกโคโลนีเดี่ยวดูผลิตภัณฑ์
REF. 21464H
Lactobacilli MRS Agar Food Grade
วุ้น (อาหารแข็ง)70.15 g6.0 ± 0.5เกรดอาหารISO 22000HalalAnimal-freeงานตรวจนับของฝ่าย QC ในโรงงานอาหารและโรงงานโพรไบโอติก เมื่อต้องการการรับรองฮาลาลหรือวัตถุดิบเกรดอาหารดูผลิตภัณฑ์
REF. 21512
Lactobacilli MRS Broth w/o Glucose
อาหารเหลวดูเอกสารข้อกำหนดดูเอกสารข้อกำหนดเกรดทั่วไปทดสอบการหมักน้ำตาลและงานวิจัยการใช้พรีไบโอติก โดยเติมแหล่งคาร์บอนที่ต้องการทดสอบเองดูผลิตภัณฑ์

ปริมาณต่อลิตร pH สุดท้าย และขนาดบรรจุ ให้ยึดตามหน้าผลิตภัณฑ์แต่ละรายการและเอกสารข้อกำหนดที่แนบไปกับสินค้า

เลือก MRS ชนิดใดดี

MRS เกรดอาหาร (MRS food grade): สำหรับเชื้อที่จะเข้าสู่ผลิตภัณฑ์ที่คนรับประทาน

MRS ที่จำหน่ายทั่วไปส่วนใหญ่เป็นเกรดห้องปฏิบัติการ ออกแบบมาเพื่องานทดสอบ ไม่ใช่งานผลิต แต่หัวเชื้อของโพรไบโอติกชนิดผง นมเปรี้ยว และเครื่องดื่มหมัก ถูกขยายจากขั้นเลี้ยงหัวเชื้อไปจนถึงถังหมัก อาหารเลี้ยงเชื้อที่ใช้ในขั้นหัวเชื้อจึงติดไปกับน้ำเลี้ยงเชื้อเข้าสู่ถังถัดไป หากชี้แจงเกรดและแหล่งที่มาของวัตถุดิบได้ไม่ชัดเจน การตรวจประเมินโรงงานและการตรวจประเมินฮาลาลมักติดอยู่ที่ขั้นนี้

Lactobacilli MRS Broth Food Grade และ Lactobacilli MRS Agar Food Grade ของ STBIO ผลิตจากวัตถุดิบเกรดอาหาร และได้รับการรับรองฮาลาลจาก Taiwan Halal Integrity Development Association (THIDA) ทุก lot มี COA และเรามี TDS, SDS และใบรับรองฮาลาลให้สำหรับการยื่นเอกสารหรือการตรวจประเมิน

ทำไมการเลี้ยงหัวเชื้อแบคทีเรียกรดแลคติกจึงควรใช้ MRS Broth เกรดอาหาร
ผลิตจากวัตถุดิบเกรดอาหารได้รับการรับรองฮาลาลจาก THIDA รหัสผลิตภัณฑ์ลงท้ายด้วย Hชนิดเหลวสำหรับเลี้ยงหัวเชื้อ ชนิดวุ้นสำหรับงานตรวจนับของ QCเก็บผงในตู้เย็น สภาวะการเก็บดูที่หน้าผลิตภัณฑ์REF. 21168HREF. 21464H

ส่วนประกอบของ MRS broth และ MRS agar และหน้าที่ของแต่ละส่วนประกอบ

ตารางนี้เป็นสูตรมาตรฐานที่พบในเอกสารวิชาการและแค็ตตาล็อกของผู้ผลิตทั่วไป ตัวเลขเป็นปริมาณโดยประมาณต่อลิตร ซึ่งแต่ละผู้ผลิตต่างกันเล็กน้อย ส่วนประกอบจริงของผลิตภัณฑ์ STBIO แต่ละรายการให้ยึดตามเอกสารข้อกำหนดที่แนบไปกับสินค้า

ส่วนประกอบต่อลิตรประมาณหน้าที่
เปปโตน (peptone)10 gแหล่งไนโตรเจนหลัก ให้เปปไทด์และกรดอะมิโน
สารสกัดจากเนื้อ (meat extract)8 ถึง 10 gแหล่งไนโตรเจน และให้วิตามินกับแร่ธาตุเพิ่ม
ยีสต์สกัด (yeast extract)4 ถึง 5 gวิตามินบีและ growth factor
กลูโคส20 gแหล่งคาร์บอน แบคทีเรียกรดแลคติกหมักแล้วสร้างกรด
Tween 80 (polysorbate 80)ประมาณ 1 gให้กรดโอเลอิก ซึ่งเป็นแหล่งกรดไขมันที่ lactobacilli ต้องการ
ไดโพแทสเซียมไฮโดรเจนฟอสเฟต2 gบัฟเฟอร์ ช่วยไม่ให้ pH ลดลงเร็วเกินไป
โซเดียมอะซิเตต5 gบัฟเฟอร์ และกดจุลินทรีย์อื่นบางส่วน
แอมโมเนียมซิเตรต2 gกดจุลินทรีย์อื่นบางส่วน
แมกนีเซียมซัลเฟต0.1 ถึง 0.2 gให้ไอออนแมกนีเซียม ซึ่งจำเป็นต่อการทำงานของเอนไซม์
แมงกานีสซัลเฟต0.05 gให้ไอออนแมงกานีส ซึ่งแบคทีเรียกรดแลคติกต้องการสูงเป็นพิเศษ
วุ้น (เฉพาะชนิดวุ้น)12 ถึง 15 gทำให้อาหารเลี้ยงเชื้อแข็งตัว

pH หลังนึ่งฆ่าเชื้อโดยทั่วไปอยู่ที่ 6.2 ถึง 6.5 ส่วน ISO 15214 ซึ่งใช้ตรวจนับแบคทีเรียกรดแลคติกกลุ่ม mesophilic กำหนดให้ใช้ MRS agar ที่ pH 5.7 ซึ่งเป็นกรดกว่า จุลินทรีย์อื่นจึงขึ้นได้ยากขึ้น

วิธีเตรียม MRS agar และ MRS broth

อาหารเลี้ยงเชื้อชนิดผงมีวิธีเตรียมคล้ายกันทุกชนิด สิ่งที่ต้องระวังสำหรับ MRS คืออย่าให้ความร้อนมากเกินไป

  1. 01ชั่งผงตามปริมาณต่อลิตรที่ระบุบนฉลาก เติมลงในน้ำบริสุทธิ์ 1 ลิตร แล้วคนให้กระจายตัว
  2. 02ให้ความร้อนพร้อมคนจนเดือด แล้วต้มต่อประมาณ 1 นาทีให้ผงละลายหมด ชนิดวุ้นต้องต้มจนไม่เห็นเม็ดวุ้นเหลืออยู่
  3. 03แบ่งใส่ภาชนะ แล้วนึ่งฆ่าเชื้อด้วยหม้อนึ่งความดันไอ (autoclave) ที่ 121 °C นาน 15 นาที ครบเวลาแล้วนำออกทันที อย่าทิ้งไว้ในหม้อ
  4. 04ชนิดวุ้นให้รอจนอุณหภูมิลดลงเหลือ 45 ถึง 50 °C แล้วจึงเทจาน ส่วนชนิดเหลวเมื่อเย็นแล้วใช้เพาะเชื้อได้เลย
  5. 05เชื้อกลุ่ม lactobacilli โดยทั่วไปบ่มที่ 30 ถึง 37 °C นาน 48 ถึง 72 ชั่วโมง และเจริญได้ดีกว่าเมื่อบ่มใน anaerobic jar หรือในบรรยากาศที่มีคาร์บอนไดออกไซด์ ทั้งนี้ให้ใช้สภาวะตามวิธีทดสอบที่ห้องปฏิบัติการใช้อยู่

MRS มีกลูโคส 2% หลังนึ่งฆ่าเชื้อแล้วสีจึงเข้มกว่าตอนเพิ่งละลายเล็กน้อย ซึ่งเป็นเรื่องปกติ หากกลายเป็นสีน้ำตาลเข้ม แสดงว่าได้รับความร้อนนานเกินไปจนสารอาหารถูกทำลาย ควรเตรียมใหม่

วิธีทดสอบและข้อกำหนดที่ใช้ MRS

MRS agar เป็นอาหารเลี้ยงเชื้อที่ใช้มากที่สุดในการตรวจนับแบคทีเรียกรดแลคติก ในประเทศไทย เกณฑ์จำนวนเชื้อของนมเปรี้ยวและอาหารที่ใช้โพรไบโอติกกำหนดไว้ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข ส่วนวิธีตรวจนับ ห้องปฏิบัติการมักอ้างอิงวิธีมาตรฐาน ISO หรือวิธีที่ลูกค้ากำหนด

  • ประกาศ สธ. (ฉบับที่ 353) พ.ศ. 2556 เรื่อง นมเปรี้ยวกำหนดให้นมเปรี้ยวที่ไม่ผ่านการฆ่าเชื้อหลังการหมัก มีแบคทีเรียที่ใช้ในการหมักคงเหลือไม่น้อยกว่า 10,000,000 โคโลนีต่อนมเปรี้ยว 1 กรัม ประกาศกำหนดเกณฑ์จำนวน ไม่ได้ระบุชื่ออาหารเลี้ยงเชื้อ การตรวจนับเชื้อกลุ่ม lactobacilli โดยทั่วไปใช้ MRS agar ตามวิธี ISO ด้านล่าง
  • ประกาศ สธ. เรื่อง การใช้จุลินทรีย์โพรไบโอติกในอาหารประกาศ พ.ศ. 2554 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 346 พ.ศ. 2555 กำหนดให้จุลินทรีย์โพรไบโอติกที่ยังมีชีวิตคงเหลือไม่น้อยกว่า 10⁶ CFU ต่ออาหาร 1 กรัม ตลอดอายุการเก็บรักษา การตรวจนับจึงต้องเลือกอาหารเลี้ยงเชื้อให้ตรงกับชนิดของเชื้อที่ใช้
  • ISO 15214การตรวจนับแบคทีเรียกรดแลคติกกลุ่ม mesophilic ในอาหารและอาหารสัตว์ ใช้ MRS agar (pH 5.7) ทำ pour plate บ่มที่ 30 °C นาน 72 ชั่วโมง
  • ISO 7889 | IDF 117การตรวจนับจุลินทรีย์เฉพาะของโยเกิร์ต Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus ใช้ MRS agar ที่ปรับให้เป็นกรด ส่วน Streptococcus thermophilus ใช้ M17 agar
  • ISO 20128 | IDF 192การตรวจนับ Lactobacillus acidophilus ในผลิตภัณฑ์นม ใช้ MRS agar ที่เติมยาปฏิชีวนะสองชนิด คือ clindamycin และ ciprofloxacin บ่มแบบไร้ออกซิเจนที่ 37 °C นาน 72 ชั่วโมง

ประกาศและวิธีมาตรฐานมีการปรับปรุงเป็นระยะ ให้ตรวจสอบและยึดตามฉบับปัจจุบันของ อย. และของ ISO วิธีมาตรฐานกำหนดสูตรอาหารเลี้ยงเชื้อและขั้นตอนการทดสอบ ไม่ได้กำหนดยี่ห้อ

เทียบกับยี่ห้ออื่น

MRS เป็นสูตรมาตรฐานที่เปิดเผยทั่วไป ผู้ผลิตแต่ละรายจึงมีผลิตภัณฑ์ชื่อเดียวกัน ตารางนี้แสดงชื่อผลิตภัณฑ์ของสูตรเดียวกันในยี่ห้อที่พบบ่อย เพื่อให้เทียบกับรหัสที่ใช้อยู่ได้สะดวก

STBIOBD DifcoOxoidMerck
Lactobacilli MRS Broth 21031Lactobacilli MRS Broth Food Grade 21168HLactobacilli MRS Broth (288130)MRS BrothMRS Broth
Lactobacilli MRS Agar 19426Lactobacilli MRS Agar Food Grade 21464HLactobacilli MRS Agar (288210)MRS Agar (de Man, Rogosa, Sharpe)MRS Agar

ชื่อยี่ห้อเป็นเครื่องหมายการค้าของแต่ละบริษัท แสดงไว้เพื่อการเทียบเท่านั้น ก่อนเปลี่ยนยี่ห้อควรทดสอบเทียบคู่ขนานด้วยเชื้ออ้างอิงของห้องปฏิบัติการเองหนึ่งครั้ง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาหารเลี้ยงเชื้อ MRS

01อาหารเลี้ยงเชื้อ MRS คืออะไร?

MRS เป็นอาหารเลี้ยงเชื้อสำหรับเลี้ยงแบคทีเรียกรดแลคติกโดยเฉพาะ ชื่อมาจาก de Man, Rogosa และ Sharpe ซึ่งตีพิมพ์สูตรนี้ในปี ค.ศ. 1960 สูตรมี Tween 80 แมงกานีส แมกนีเซียม และแหล่งไนโตรเจนที่สมบูรณ์ซึ่งเชื้อกลุ่ม lactobacilli ต้องการ แบคทีเรียกรดแลคติกที่เลี้ยงในอาหารเลี้ยงเชื้อทั่วไปได้ไม่ดีจึงเจริญได้ดีบน MRS

02MRS broth กับ MRS agar ต่างกันอย่างไร?

สูตรพื้นฐานเหมือนกัน ต่างกันเพียงว่าเติมวุ้นหรือไม่ MRS broth เป็นอาหารเหลว ใช้ฟื้นเชื้อ เพิ่มจำนวนเชื้อ และเลี้ยงหัวเชื้อ ส่วน MRS agar เป็นอาหารแข็ง ใช้นับจำนวนโคโลนีบนจานและแยกโคโลนีเดี่ยว

03MRS เป็นอาหารเลี้ยงเชื้อชนิดเลือกเฉพาะหรือไม่ ขึ้นเฉพาะแบคทีเรียกรดแลคติกใช่หรือไม่?

ไม่ทั้งหมด โซเดียมอะซิเตตและแอมโมเนียมซิเตรตกดจุลินทรีย์อื่นได้ส่วนหนึ่ง แต่ยีสต์ เชื้อ Bacillus บางชนิด และ Enterococcus ยังขึ้นได้ ในการตรวจนับจึงมักปรับ pH ลงเหลือ 5.4 ถึง 5.7 และบ่มแบบไร้ออกซิเจนเพื่อเพิ่มความจำเพาะ แล้วยืนยันโคโลนีที่น่าสงสัยด้วยการย้อมแกรมและการทดสอบ catalase

04MRS ต้องบ่มที่สภาวะใด?

เชื้อกลุ่ม lactobacilli ส่วนใหญ่บ่มที่ 30 ถึง 37 °C นาน 48 ถึง 72 ชั่วโมง และเจริญได้ดีกว่าในสภาวะไร้ออกซิเจนหรือในบรรยากาศที่มีคาร์บอนไดออกไซด์ 5% ส่วน ISO 15214 ซึ่งตรวจนับแบคทีเรียกรดแลคติกกลุ่ม mesophilic กำหนดให้บ่มที่ 30 °C นาน 72 ชั่วโมง ทั้งนี้ให้ยึดสภาวะตามวิธีทดสอบที่ใช้

05ใช้ MRS เลี้ยง bifidobacteria ได้หรือไม่?

ใช้เป็นอาหารพื้นฐานได้ แต่ต้องเติม L-cysteine hydrochloride ประมาณ 0.05% และบ่มแบบไร้ออกซิเจนอย่างเคร่งครัด หากต้องการนับเฉพาะ bifidobacteria ในตัวอย่างที่มีเชื้อหลายชนิดปนกัน ควรใช้อาหารเลี้ยงเชื้อชนิดเลือกเฉพาะสำหรับ bifidobacteria แทน

06Streptococcus thermophilus และ Lactococcus lactis ใช้ MRS ด้วยหรือไม่?

เชื้อรูปกลม (cocci) สองกลุ่มนี้โดยทั่วไปใช้อาหารเลี้ยงเชื้อ M17 ซึ่งใช้แล็กโทสเป็นแหล่งคาร์บอนและมีความสามารถในการบัฟเฟอร์สูงกว่า เมื่อต้องนับเชื้อสองชนิดในโยเกิร์ตแยกกัน เชื้อรูปแท่ง (rods) ใช้ MRS ที่ปรับให้เป็นกรด ส่วนเชื้อรูปกลมใช้ M17

07หลังนึ่งฆ่าเชื้อ MRS มีสีเข้มขึ้นและขุ่นเล็กน้อย ปกติหรือไม่?

สีที่เข้มขึ้นเล็กน้อยเป็นเรื่องปกติ เพราะสูตรมีกลูโคส 2% เมื่อได้รับความร้อนจึงเกิดปฏิกิริยาเมลลาร์ด (Maillard) เล็กน้อย ชนิดเหลวมี Tween 80 เมื่อเย็นลงจึงขุ่นขาวจาง ๆ (opalescent) ได้ ซึ่งปกติเช่นกัน หากเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือมีตะกอนมาก จึงแสดงว่าได้รับความร้อนนานเกินไปหรือ pH ไม่ถูกต้อง

08MRS เกรดอาหารเลี้ยงเชื้อได้ผลเหมือน MRS ทั่วไปหรือไม่?

ใช้งานได้แบบเดียวกัน และทุก lot ผ่านการตรวจสมรรถนะการเลี้ยงเชื้อด้วยเชื้ออ้างอิง ข้อแตกต่างอยู่ที่เกรดของวัตถุดิบและเอกสาร รุ่นเกรดอาหารใช้วัตถุดิบเกรดอาหารและได้รับการรับรองฮาลาล จึงเหมาะกับกรณีที่น้ำเลี้ยงเชื้อจะเข้าสู่กระบวนการผลิตอาหาร ก่อนเปลี่ยนมาใช้ควรทดสอบเทียบคู่ขนานกับสายพันธุ์ของคุณเอง

09MRS สูตรไม่มีกลูโคสใช้ทำอะไร?

ใช้ทดสอบว่าสายพันธุ์ใช้แหล่งคาร์บอนชนิดใดได้บ้าง โดยเติมน้ำตาลหรือพรีไบโอติกที่ต้องการทดสอบ (เช่น ฟรุกโตโอลิโกแซ็กคาไรด์ กาแล็กโตโอลิโกแซ็กคาไรด์) แล้วดูว่าเชื้อเจริญและสร้างกรดหรือไม่ นิยมใช้ในการจำแนกชนิดเชื้อและงานวิจัยพรีไบโอติก

10MRS ชนิดผงเปิดใช้แล้วเก็บอย่างไร?

MRS มีเกลืออะซิเตตและซิเตรต จึงดูดความชื้นและจับตัวเป็นก้อนง่ายกว่าอาหารเลี้ยงเชื้อทั่วไป หลังเปิดใช้ให้ปิดปากถุงหรือฝาขวดให้สนิทและเก็บในที่แห้ง รุ่นเกรดอาหารทั้งสองรายการต้องเก็บในตู้เย็น และก่อนเปิดใช้ให้ตั้งไว้จนถึงอุณหภูมิห้องก่อน เพื่อไม่ให้เกิดหยดน้ำควบแน่น อุณหภูมิการเก็บของแต่ละผลิตภัณฑ์ดูได้ที่หน้าผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์และหน้าที่ใช้ร่วมกัน

ขอตัวอย่างไปทดสอบกับสายพันธุ์ของคุณเองก่อนแจ้งสายพันธุ์ ลักษณะงาน และยี่ห้อกับรหัสผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่ให้เราทราบ เราจะแนะนำ MRS รุ่นที่ตรงกัน พร้อมจัดส่งตัวอย่างและใบเสนอราคา